Tại sao phải dùng máy lọc không khí? Khi nào thực sự cần?

Máy lọc không khí không phải thiết bị bắt buộc với mọi gia đình. Tuy nhiên, thiết bị này rất đáng cân nhắc nếu nhà bạn gần đường lớn, thường xuyên đóng kín cửa, có nhiều bụi mịn, nuôi thú cưng hoặc có thành viên nhạy cảm với bụi và phấn hoa.

Điều quan trọng là chọn đúng máy và hiểu rõ giới hạn của thiết bị. Máy lọc không khí có thể giảm chất ô nhiễm đang lơ lửng trong phòng. Nó không thể thay thế việc vệ sinh nhà cửa, thông gió và kiểm soát nguồn gây ô nhiễm.

I. Máy lọc không khí có thực sự cần thiết không?

Câu trả lời phụ thuộc vào chất lượng không khí, đặc điểm căn nhà và sức khỏe của người sử dụng.

Không khí trong phòng không mặc nhiên sạch chỉ vì bạn đã đóng cửa. Bụi ngoài đường có thể lọt vào qua cửa sổ, khe cửa và quần áo. Trong nhà còn có thể xuất hiện khói bếp, mùi thuốc lá, lông thú, phấn hoa, bào tử nấm mốc và chất phát sinh từ đồ nội thất.

WHO xác định bụi mịn, khói thuốc thụ động, độ ẩm và nấm mốc là những nhóm ô nhiễm không khí trong nhà cần được quan tâm. Trẻ nhỏ và người lớn tuổi cũng là những nhóm dễ chịu tác động hơn từ chất lượng không khí kém.

Máy lọc không khí hút không khí trong phòng qua các lớp lọc rồi đưa không khí đã được xử lý trở lại phòng. Bộ lọc hạt giúp giữ bụi lơ lửng, phấn hoa và một phần tác nhân gây dị ứng. Màng than hoạt tính hỗ trợ xử lý mùi và một số hợp chất dạng khí.

Tuy nhiên, máy không loại bỏ được mọi chất ô nhiễm. Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ khuyến nghị nên ưu tiên kiểm soát nguồn ô nhiễm và thông gió bằng không khí sạch. Lọc không khí là giải pháp bổ sung cho hai biện pháp này.

II. 7 trường hợp nên dùng máy lọc không khí

1. Nhà gần đường lớn, công trường hoặc khu nhiều khói bụi

Nhà gần mặt đường thường phải đóng cửa để hạn chế bụi và tiếng ồn. Dù vậy, bụi mịn vẫn có thể lọt qua các khe cửa và bám vào quần áo khi thành viên trong gia đình đi từ ngoài về.

Trong trường hợp này, máy lọc có màng HEPA và lưu lượng gió phù hợp sẽ giúp giảm lượng bụi đang lơ lửng trong phòng.

Máy không thay thế việc lau sàn hoặc hút bụi. Các hạt lớn đã rơi xuống bàn, ghế và sàn nhà vẫn cần được làm sạch bằng phương pháp thông thường.

Bạn có thể tìm hiểu sâu hơn trong bài máy lọc không khí có lọc được bụi mịn PM1.0, PM2.5 không.

2. Phòng thường xuyên đóng kín và sử dụng điều hòa

Phòng ngủ, phòng làm việc hoặc căn hộ sử dụng điều hòa nhiều giờ thường ít trao đổi không khí với bên ngoài. Mùi, bụi và các hạt lơ lửng vì thế có thể tích tụ lâu hơn.

Máy lọc không khí giúp luân chuyển không khí qua bộ lọc. Một số model còn có chức năng tạo ẩm, phù hợp với người thường cảm thấy khô mũi hoặc khô họng khi nằm điều hòa.

Tính năng lọc tích hợp trên điều hòa không phải lúc nào cũng thay thế được máy lọc chuyên dụng. Hiệu quả còn phụ thuộc vào loại bộ lọc, lưu lượng gió và thời gian vận hành.

3. Gia đình có trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người nhạy cảm với bụi

Trẻ nhỏ thường sinh hoạt gần sàn, nơi bụi và lông thú dễ tích tụ. Người cao tuổi hoặc người thường bị kích ứng bởi bụi, phấn hoa cũng có thể cần môi trường ít hạt lơ lửng hơn.

Máy lọc không khí không phải thiết bị chữa bệnh. Thiết bị chỉ hỗ trợ giảm các tác nhân đang tồn tại trong không khí nếu được chọn và sử dụng đúng cách.

Nếu gia đình có người mắc bệnh hô hấp, hãy xem máy lọc là một phần của kế hoạch kiểm soát môi trường sống, không thay thế tư vấn hoặc điều trị y tế.

4. Nhà nuôi chó, mèo

Máy lọc không khí không thể hút hết lông chó mèo đã nằm trên sàn hoặc ghế sofa. Tuy nhiên, máy có thể giữ lại một phần lông nhỏ, vảy da, bụi và tác nhân gây dị ứng đang bay trong không khí.

Gia đình nuôi thú cưng nên kết hợp ba việc:

• Chải lông và vệ sinh khu vực thú cưng thường xuyên.

• Hút bụi sàn, thảm và sofa.

• Cho máy lọc chạy ổn định tại phòng thú cưng sinh hoạt nhiều nhất.

Không nên chọn máy quá nhỏ so với diện tích phòng. Lông và bụi có thể làm màng lọc thô bẩn nhanh hơn, nên cần kiểm tra thường xuyên.

5. Nhà thường có mùi thức ăn, thuốc lá hoặc vật nuôi

Màng lọc bụi không xử lý mùi tốt. Muốn giảm mùi, máy cần có bộ lọc than hoạt tính hoặc vật liệu hấp phụ phù hợp.

Hiệu quả khử mùi phụ thuộc vào lượng vật liệu lọc, tốc độ gió và mức độ bão hòa của màng. Một lớp than quá mỏng có thể giảm mùi nhẹ nhưng khó xử lý nguồn mùi mạnh kéo dài.

Máy lọc cũng không giải quyết được nguyên nhân gốc. Với khói bếp, cần dùng máy hút mùi và quạt thông gió. Với thuốc lá, giải pháp tốt nhất vẫn là không hút trong nhà.

6. Nhà có độ ẩm cao, mùi ẩm hoặc nguy cơ nấm mốc

Máy lọc có thể giữ lại một phần bào tử nấm mốc đang lơ lửng. Nhưng máy lọc không khí thông thường không làm giảm độ ẩm và không xử lý được mảng mốc đang phát triển trên tường.

Nếu sàn nhà ướt, cửa kính đọng nước hoặc tường liên tục xuất hiện mốc, bạn cần kiểm tra nguồn thấm và sử dụng máy hút ẩm.

Xem thêm: Máy lọc không khí có hút ẩm không?

7. Chất lượng không khí ngoài trời thường xuyên ở mức xấu

Khi chỉ số chất lượng không khí ngoài trời xấu, việc mở cửa lâu có thể làm bụi từ bên ngoài đi vào nhà nhiều hơn. Máy lọc giúp duy trì một không gian sạch hơn trong thời gian phải hạn chế thông gió tự nhiên.

Khi chất lượng không khí ngoài trời trở lại mức tốt, bạn vẫn nên thông gió hợp lý để giảm khí tù đọng và chất ô nhiễm phát sinh trong nhà.

Nếu bạn đã quyết định mua, xem máy lọc không khí nội địa Nhật tại Hiệp Hồng Japan và tham khảo cách chọn máy phù hợp với diện tích phòng.

Bạn có thể theo dõi tình trạng bên ngoài qua các ứng dụng đo chỉ số ô nhiễm không khí.

III. Khi nào máy lọc không khí chưa phải ưu tiên?

Bạn chưa cần mua ngay nếu căn nhà thông thoáng, ít bụi, không gần nguồn ô nhiễm và không có thành viên nhạy cảm với chất gây dị ứng.

Trong trường hợp ngân sách hạn chế, hãy ưu tiên xử lý nguồn ô nhiễm trước:

• Không hút thuốc trong nhà.

• Dùng máy hút mùi khi nấu ăn.

• Sửa vị trí thấm nước và xử lý nấm mốc.

• Lau nhà bằng khăn ẩm thay vì quét bụi khô.

• Giặt rèm, chăn và ga giường định kỳ.

• Thông gió khi không khí bên ngoài ở mức tốt.

Máy lọc không khí phát huy hiệu quả cao nhất khi nguồn gây ô nhiễm đã được kiểm soát. Nếu khói, mùi hoặc bụi liên tục phát sinh với tốc độ lớn hơn khả năng xử lý của máy, không khí trong phòng vẫn khó sạch.

Tham khảo thêm các cách cải thiện chất lượng không khí trong nhà.

IV. Máy lọc không khí làm được và không làm được gì?

Nhu cầu	Máy lọc có hỗ trợ không?	Lưu ý
Giảm bụi mịn đang lơ lửng	Có	Cần màng lọc và lưu lượng gió phù hợp
Hút sạch bụi đã bám trên sàn	Không	Cần lau nhà hoặc dùng máy hút bụi
Giảm phấn hoa, vảy da thú cưng	Có	Hiệu quả phụ thuộc bộ lọc và độ kín phòng
Khử mùi thức ăn, vật nuôi	Có điều kiện	Cần màng than hoạt tính còn hiệu quả
Xử lý nấm mốc trên tường	Không	Phải xử lý độ ẩm và nguồn thấm
Hút ẩm	Không, trừ model tích hợp	Máy lọc thông thường không có máy nén hút ẩm
Làm mát phòng	Không	Quạt bên trong chỉ tạo luồng khí qua màng lọc
Loại bỏ mọi loại khí độc	Không	Phụ thuộc vật liệu hấp phụ và từng chất cụ thể
Thay thế thông gió	Không	Lọc khí và thông gió có vai trò khác nhau
Chữa bệnh hô hấp	Không	Đây không phải thiết bị điều trị y tế

Máy lọc không khí có quạt nhưng không có hệ thống làm lạnh. Vì vậy, thiết bị không thể thay thế điều hòa. Xem giải thích chi tiết tại bài tại sao máy lọc không khí không làm mát.

V. Tự đánh giá nhu cầu trong 60 giây

Hãy trả lời “có” hoặc “không” với các câu hỏi sau:

1. Nhà có nằm gần đường lớn, công trường hoặc nhà máy không?

2. Phòng có thường xuyên đóng kín hơn tám giờ mỗi ngày không?

3. Trên bệ cửa và đồ nội thất có nhanh xuất hiện bụi không?

4. Gia đình có trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người nhạy cảm với bụi không?

5. Nhà có nuôi chó hoặc mèo không?

6. Phòng có mùi thức ăn, thuốc lá hoặc vật nuôi kéo dài không?

7. Bạn có thường xuyên theo dõi thấy chất lượng không khí ngoài trời ở mức xấu không?

8. Bạn có thể vệ sinh và thay màng lọc đúng định kỳ không?

Nếu có từ ba câu trả lời “có” trở lên, máy lọc không khí là thiết bị đáng ưu tiên.

Nếu chỉ có một hoặc hai câu “có”, hãy xử lý nguồn ô nhiễm trước rồi theo dõi lại.

Nếu câu cuối cùng là “không”, bạn nên cân nhắc kỹ. Máy tốt nhưng màng lọc bẩn hoặc quá hạn vẫn có thể giảm hiệu quả đáng kể.

VI. Nếu cần mua, nên ưu tiên tiêu chí nào?

1. Chọn theo thể tích phòng, không chỉ nhìn diện tích quảng cáo

Hai phòng cùng rộng 25m² nhưng có chiều cao khác nhau sẽ chứa lượng không khí khác nhau. Phòng thông tầng, phòng mở nối với bếp hoặc phòng có nhiều người cũng cần lưu lượng gió lớn hơn.

Hãy kiểm tra diện tích khuyến nghị, lưu lượng gió và chỉ số CADR nếu nhà sản xuất công bố.

Có thể xem hướng dẫn chi tiết tại bài cách chọn máy lọc không khí phù hợp.

2. Ưu tiên hệ thống lọc phù hợp với vấn đề cần xử lý

• Nhà nhiều bụi mịn: ưu tiên màng lọc hạt chất lượng tốt.

• Nhà có mùi: kiểm tra màng than hoạt tính.

• Phòng điều hòa khô: cân nhắc model tạo ẩm.

• Nhà nồm ẩm: chọn máy hút ẩm hoặc máy tích hợp hút ẩm.

• Gia đình nuôi thú cưng: chọn máy có cửa hút lớn và màng lọc thô dễ vệ sinh.

Tìm hiểu thêm về cấu tạo và nguyên lý hoạt động của máy lọc không khí.

3. Kiểm tra độ ồn

Máy có công suất mạnh nhưng quá ồn sẽ khiến người dùng giảm tốc độ quạt hoặc tắt máy khi ngủ. Khi đó, hiệu quả lọc thực tế thấp hơn thông số lý thuyết.

Với phòng ngủ, nên kiểm tra độ ồn ở chế độ Sleep và tốc độ trung bình, không chỉ chế độ thấp nhất.

4. Kiểm tra giá và khả năng tìm màng lọc

Giá mua máy chỉ là chi phí ban đầu. Bạn còn cần tính đến:

• Giá màng HEPA.

• Giá màng khử mùi.

• Thời gian đặt linh kiện.

• Khả năng tự vệ sinh màng lọc thô.

• Chi phí bảo dưỡng bộ phận tạo ẩm.

Không nên mua máy quá rẻ nếu vài tháng sau không thể tìm được màng lọc phù hợp.

5. Kiểm tra điện áp với máy nội địa Nhật

Nhiều máy lọc không khí nội địa Nhật sử dụng điện 100V. Khi dùng tại Việt Nam, máy cần bộ đổi nguồn có công suất phù hợp.

Không cắm trực tiếp thiết bị 100V vào nguồn 220V. Việc này có thể làm hỏng máy và gây mất an toàn.

Để so sánh đặc điểm riêng của các dòng máy Nhật, xem bài tác dụng của máy lọc không khí Nhật Bản.

VII. Cách dùng máy lọc không khí hiệu quả hơn

1. Đặt máy đúng vị trí

Không chặn cửa hút và cửa thổi bằng rèm, sofa hoặc tủ. Khoảng cách với tường cần tuân theo hướng dẫn của từng model vì mỗi máy có thiết kế hút gió khác nhau.

Với phòng ngủ, không nên đặt luồng gió thổi trực tiếp vào mặt. Xem hướng dẫn nên đặt máy lọc không khí ở đâu.

2. Cho máy chạy đủ lâu

Máy cần thời gian để đưa không khí trong phòng đi qua bộ lọc nhiều lần. Bật máy vài phút rồi tắt thường không tạo ra khác biệt rõ rệt.

Chế độ Auto phù hợp với nhu cầu sử dụng hằng ngày. Khi vừa nấu ăn, dọn nhà hoặc chất lượng không khí xấu, có thể cho máy chạy tốc độ cao trong một khoảng thời gian rồi chuyển về Auto.

3. Đóng cửa khi bên ngoài nhiều bụi

Khi đường phố nhiều bụi hoặc chỉ số không khí xấu, nên đóng cửa để hạn chế chất ô nhiễm mới đi vào.

Khi không khí ngoài trời tốt, có thể thông gió trong thời gian phù hợp. Máy lọc không thay thế việc bổ sung không khí mới cho phòng.

4. Vệ sinh màng lọc đúng cách

Màng lọc thô thường có thể hút bụi hoặc vệ sinh theo hướng dẫn. Không tự ý rửa màng HEPA bằng nước nếu nhà sản xuất không cho phép.

Kiểm tra màng thường xuyên hơn nếu nhà gần đường, nuôi thú cưng hoặc thường xuyên nấu ăn.

5. Không sử dụng máy tạo ozone trong phòng có người

Ozone ở nồng độ cao có thể gây kích ứng và tổn thương đường hô hấp. EPA cũng cảnh báo máy tạo ozone không phải giải pháp phù hợp để làm sạch không khí trong không gian đang có người ở.

Cần phân biệt máy tạo ozone chủ động với các công nghệ ion được nhà sản xuất thiết kế và kiểm soát theo tiêu chuẩn riêng của từng sản phẩm.

VIII. Máy lọc không khí có tốn điện không?

Máy lọc không khí vẫn tiêu thụ điện vì cần quạt, cảm biến và bảng điều khiển. Các model tạo ẩm hoặc hút ẩm có thể tiêu thụ nhiều điện hơn máy lọc cơ bản.

Tiền điện phụ thuộc vào công suất, tốc độ quạt và số giờ sử dụng. Không nên chọn máy quá nhỏ chỉ để tiết kiệm điện. Máy nhỏ đặt trong phòng lớn có thể phải chạy tốc độ cao liên tục nhưng vẫn không đạt hiệu quả mong muốn.

Xem cách tính cụ thể tại bài máy lọc không khí có tốn điện không.

IX. Câu hỏi thường gặp

1. Máy lọc không khí có làm nhà hết bụi không?

Không. Máy chủ yếu xử lý các hạt đang lơ lửng và đi qua cửa hút. Bụi đã bám trên sàn, bàn và đồ nội thất vẫn phải được lau hoặc hút.

2. Có nên bật máy lọc không khí 24/24 không?

Có thể bật liên tục nếu môi trường nhiều bụi, gia đình có người nhạy cảm hoặc nhà thường xuyên đóng kín. Tuy nhiên, không phải gia đình nào cũng cần chạy 24 giờ. Chế độ Auto thường là lựa chọn hợp lý.

Xem thêm: Có nên bật máy lọc không khí cả ngày?

3. Mở cửa có dùng máy lọc không khí được không?

Máy vẫn hoạt động nhưng hiệu quả có thể giảm nếu bụi và không khí ô nhiễm liên tục đi vào. Khi chất lượng không khí ngoài trời xấu, nên đóng cửa. Khi bên ngoài sạch, có thể thông gió rồi tiếp tục chạy máy.

4. Điều hòa có thay thế máy lọc không khí không?

Không hoàn toàn. Điều hòa có nhiệm vụ chính là điều chỉnh nhiệt độ. Một số model có công nghệ xử lý không khí, nhưng khả năng lọc bụi và lưu lượng khí sạch không giống máy lọc chuyên dụng.

5. Nên mua máy lọc không khí hãng nào?

Không có một hãng phù hợp với mọi gia đình. Sharp có nhiều lựa chọn và model tạo ẩm. Daikin thường được quan tâm về khả năng xử lý mùi. Panasonic có nhiều dòng Nanoe X. Hitachi có các model công suất lớn và thiết kế cao cấp.

Quan trọng hơn tên hãng là diện tích phòng, bộ lọc, độ ồn, giá màng thay thế và dịch vụ sau bán hàng.

Tham khảo bài so sánh các hãng máy lọc không khí.

X. Kết luận: Có nhất thiết phải mua máy lọc không khí không?

Không phải gia đình nào cũng bắt buộc phải có máy lọc không khí.

Thiết bị đáng mua khi nhà thường xuyên chịu bụi mịn, đóng kín, có vật nuôi, xuất hiện mùi hoặc có thành viên nhạy cảm với chất gây dị ứng. Ngược lại, nếu môi trường sống thông thoáng và ít nguồn ô nhiễm, bạn có thể ưu tiên vệ sinh, thông gió và kiểm soát nguồn phát sinh trước.

Máy lọc không khí chỉ phát huy giá trị khi được chọn đúng công suất, đặt đúng vị trí và bảo dưỡng đều đặn. Đừng mua máy chỉ vì có nhiều tính năng. Hãy bắt đầu bằng vấn đề thực tế trong căn phòng của bạn.

Tham khảo các mẫu máy lọc không khí nội địa Nhật đang được Hiệp Hồng Japan phân phối để lựa chọn theo diện tích phòng, nhu cầu lọc bụi, khử mùi, tạo ẩm hoặc hút ẩm.